نفت و گاز — میاندستی
سند برنامهریزی اقتصادی — فاز ۱
| پارامتر | مقدار |
|---|---|
| جریان | میاندستی (Midstream) |
| فاز | ۱ |
| جدول زمانی | ماه ۳ تا ۱۲ |
| اولویت | بحرانی (CRITICAL) |
| سرمایهگذاری | ۱۵–۲۰ میلیارد دلار |
| ارتباط | ۵/۵ |
| پیشنیازها | تعمیر خطوط لوله نفت/گاز و احیای ظرفیت ذخیرهسازی |
| ساتراپ بخش | ساتراپ انرژی |
۱. خلاصه اجرایی
پارس دارای یکی از بزرگترین شبکههای خطوط لوله نفت و گاز در خاورمیانه است. شبکه گاز طبیعی با بیش از ۳۵٬۵۰۰ کیلومتر خطوط لوله فشار قوی تحت مدیریت شرکت گاز پارس (خصوصی) (NIGC) و ۱۴٬۰۰۰ کیلومتر خطوط لوله انتقال نفت خام و فرآوردههای نفتی تحت مدیریت شرکت ملی پالایش و پخش (NIORDC) اداره میشود. این شبکه ۳۵ درصد از کل طول خطوط لوله فعال خاورمیانه را تشکیل میدهد.
وضعیت بحرانی: با وجود ذخایر عظیم (دومین ذخایر گاز و چهارمین ذخایر نفت جهان)، زیرساختهای میاندستی با مشکلات جدی مواجهاند:
- شکاف عرضه و تقاضای گاز: تولید ۲۶۳ میلیارد مترمکعب در سال ۲۰۲۴ در برابر مصرف داخلی نزدیک به ۲۵۹ میلیارد مترمکعب — حاشیه مازاد تنها ۴ میلیارد مترمکعب (Columbia CGEP)
- کسری روزانه زمستانی: در اواخر ۲۰۲۴ کسری روزانه گاز به ۳۵۰ میلیون مترمکعب در روز رسید (Iran International)
- سوزاندن گاز (فلرینگ): حدود ۱۷–۲۰ میلیارد مترمکعب در سال — سومین فلرینگ بالای جهان (World Bank Global Gas Flaring Tracker 2025)
- ظرفیت ذخیرهسازی ناکافی: تنها ۳ میلیارد مترمکعب ظرفیت ذخیرهسازی گاز — معادل ۱ درصد تقاضای داخلی
- ذخایر استراتژیک نفت (SPR): تنها ۱۰ میلیون بشکه — در مقایسه با ۷۱۴ میلیون بشکه آمریکا
- فرسودگی زیرساخت: نرخ افت تولید سالانه ۸ درصد در میادین خشکی و ۱۰ درصد در میادین دریایی به دلیل کمبود تکنولوژی بازیافت ثانویه
هدف فاز ۱ (ماه ۳–۱۲): تعمیر و بازسازی خطوط لوله بحرانی، احیای ظرفیت ذخیرهسازی، کاهش فلرینگ به میزان ۴ میلیارد مترمکعب در سال، و عملیاتیسازی خط لوله گوره-جاسک با ظرفیت حداقل ۳۰۰٬۰۰۰ بشکه در روز.
۲. وضعیت فعلی
۲.۱ شبکه خطوط لوله
| خط لوله | طول (کیلومتر) | وضعیت | ظرفیت |
|---|---|---|---|
| IGAT-1 | ۱٬۱۰۳ | فعال | خط لوله قدیمی — نیازمند بازسازی |
| IGAT-2 | ۱٬۰۳۹ | فعال | خط لوله قدیمی — نیازمند بازسازی |
| IGAT-3 | ۱٬۲۶۶ | فعال | خط لوله اصلی شمال-جنوب |
| IGAT-5 | ۵۰۴ | فعال | عملیاتی |
| IGAT-7 | ۹۰۷ | فعال | عسلویه تا ایرانشهر |
| IGAT-10 | ۵۹۷ | فعال | عملیاتی |
| IGAT-11 | ۱٬۲۰۰ | در حال ساخت | عسلویه-اهواز-دهگلان-بازرگان (هدف ۲۰۲۶) |
| گوره-جاسک (نفت خام) | ۱٬۱۰۰ | نیمهفعال | طراحی ۱ میلیون b/d — عملیاتی ~۳۰۰٬۰۰۰ b/d |
| تبریز-آنکارا | ۲٬۵۷۷ | فعال | ۹.۶ bcm/y — قرارداد تا ژوئیه ۲۰۲۶ |
مجموع شبکه: بیش از ۴۹٬۵۰۰ کیلومتر خطوط لوله گاز (شامل شبکه توزیع شهری) و ۱۴٬۰۰۰ کیلومتر خطوط لوله نفت.
برنامه توسعه ۲۰۲۳–۲۰۲۷: افزودن ۶٬۱۱۰ کیلومتر خطوط لوله جدید (۵٬۳۴۰ کیلومتر برنامهریزیشده + ۷۷۰ کیلومتر اعلامشده) (GlobalData)
۲.۲ پایانههای صادراتی نفت
| پایانه | ظرفیت ذخیرهسازی | ظرفیت بارگیری | سهم صادرات |
|---|---|---|---|
| جزیره خارک | ~۳۱ میلیون بشکه | حداکثر ۷ میلیون b/d | ۹۰% صادرات نفت کشور |
| جاسک | ۵ میلیون بشکه (از ۱۰ برنامهریزی شده) | ۳۰۰٬۰۰۰ b/d (از ۲ میلیون هدف) | <۱% |
| جزیره لاوان | محدود | محدود | صادرات نفت سروش/بهرگان |
| جزیره سیری | محدود | محدود | صادرات نفت سیری |
| بندرعباس | محدود | محدود | عمدتاً نفت کوره |
ذخیره فعلی خارک (اسفند ۵۴۲۸): حدود ۱۸ میلیون بشکه — ۵۸% ظرفیت (Kpler). در مه ۲۰۲۵، دو مخزن هر کدام ۱ میلیون بشکه به خارک اضافه شد (S&P Global).
۲.۳ تأسیسات فرآوری گاز
| تأسیسات | ظرفیت | توضیحات |
|---|---|---|
| مجتمع گازی پارس جنوبی | ۵۸۵ mcm/d (در ظرفیت کامل) | بزرگترین مجتمع — تأمینکننده اصلی شبکه |
| پالایشگاه فاز ۱۴ پارس جنوبی | ۱۸.۳ bcm/y (۵۰ mcm/d) | آخرین فاز افتتاحشده |
| NGL 3100 (ایلام) | ۲ mcm/d بازیافت فلر | سرمایهگذاری ۱.۶ میلیارد دلار |
| سایر پالایشگاهها | متغیر | فجر جم، پارسیان، سرخون و قشم |
۲.۴ پالایشگاههای نفت
ظرفیت کل تقطیر نفت خام: ۲.۱ میلیون b/d + ظرفیت اسپلیتر میعانات: ۰.۶ میلیون b/d = مجموع حدود ۲.۶–۲.۷ میلیون b/d (EIA, FGE)
| پروژه اخیر | ظرفیت | وضعیت |
|---|---|---|
| واحد جدید آبادان | ۲۱۰٬۰۰۰ b/d | بهرهبرداری مارس ۲۰۲۳ |
| ستاره خلیج فارس (فاز جدید) | ۱۲۰٬۰۰۰ b/d | در حال ساخت |
| پالایشگاه عدیش جنوبی | ۶۰٬۰۰۰ b/d | در حال ساخت — هدف ۲۰۲۷ |
۲.۵ وضعیت LNG
پروژه Iran LNG در بندر تنبک (۵۰ کیلومتری عسلویه):
- ظرفیت طراحی: ۱۰.۸ میلیون تن در سال (دو قطار هر کدام ۵.۴ MTPA)
- پیشرفت: ۵۳% (مخازن ذخیرهسازی ۹۹%، تأسیسات دریایی بیش از ۵۰%)
- سرمایهگذاری تا کنون: ۲.۳ میلیارد دلار
- سرمایه مورد نیاز تا بهرهبرداری: ۱۰ میلیارد دلار
- چالش اصلی: تحریمها، کمبود فناوری، کمبود خوراک گاز
۲.۶ خطوط لوله بینالمللی
| پروژه | طول | وضعیت | چالشها |
|---|---|---|---|
| پارس–پاکستان | ۱٬۹۵۳ km (ایران ۱٬۱۷۲ + پاکستان ۷۸۱) | بخش ایران تکمیل — پاکستان صفر درصد | تحریمها، تهدید جریمه ۱۸ میلیارد دلاری |
| پارس–عراق | فعال | صادرات ۷.۸ bcm در ۲۰۲۴ | قطع شده در اواخر ۲۰۲۵ |
| تبریز–آنکارا (ترکیه) | ۲٬۵۷۷ km | فعال — قرارداد تا ژوئیه ۲۰۲۶ | حجم زیر قرارداد ۹.۶ bcm/y |
۳. نقشه راه اجرایی
گام ۱: بازسازی اضطراری و تعمیرات بحرانی (ماه ۳–۶)
هدف: بازگرداندن ظرفیت شبکه خطوط لوله موجود و رفع گلوگاههای انتقال
| اقدام | جزئیات | بودجه (میلیارد دلار) | مدت |
|---|---|---|---|
| ممیزی جامع شبکه | بازرسی فنی ۴۹٬۵۰۰+ km خطوط گاز و ۱۴٬۰۰۰ km خطوط نفت با فناوری PIG هوشمند | ۰.۳ | ماه ۳–۵ |
| تعمیر IGAT-1 و IGAT-2 | بازسازی خطوط لوله دهه ۱۹۷۰ — تعویض بخشهای فرسوده، نوسازی ایستگاههای تقویت فشار | ۱.۵ | ماه ۳–۱۲ |
| عملیاتیسازی گوره-جاسک | ارتقا از ۳۰۰٬۰۰۰ b/d فعلی، تکمیل ۶ مخزن باقیمانده جاسک (هدف ۱۰ میلیون بشکه ذخیرهسازی) | ۱.۲ | ماه ۳–۱۰ |
| بازسازی مخازن خارک | تعمیر و آمادهسازی مخازن غیرفعال — هدف بازگرداندن ظرفیت کامل ۳۱ میلیون بشکه | ۰.۸ | ماه ۳–۸ |
| رفع کسری زمستانی گاز | نصب مخازن ذخیرهسازی زیرزمینی گاز — ارتقا از ۳ bcm به ۶ bcm | ۱.۰ | ماه ۳–۱۲ |
| تعمیرات اضطراری فشار | بازسازی ایستگاههای کمپرسور در شبکه IGAT | ۰.۵ | ماه ۳–۶ |
مجموع گام ۱: ۵.۳ میلیارد دلار
گام ۲: کاهش فلرینگ و ارتقای ظرفیت فرآوری (ماه ۵–۱۰)
هدف: بازیافت ۴+ bcm/y گاز فلر شده و ارتقای ظرفیت فرآوری
| اقدام | جزئیات | بودجه (میلیارد دلار) | مدت |
|---|---|---|---|
| بازیافت فلر — فاز اول | تکمیل ۷۰ پروژه فلر (۴۰ مورد واگذار شده به بخش خصوصی) — هدف بازیافت ۴ bcm/y | ۱.۵ | ماه ۵–۱۲ |
| ارتقای مجتمع پارس جنوبی | بازسازی واحدهای آسیبدیده، ارتقای ظرفیت از ۵۸۵ mcm/d | ۲.۰ | ماه ۵–۱۲ |
| تکمیل NGL 3100 (ایلام) | رساندن ظرفیت بازیافت به هدف ۱۵ mcm/d در استانهای نفتخیز جنوبی | ۰.۸ | ماه ۵–۹ |
| ارتقای پالایشگاههای نفت | تسریع ستاره خلیج فارس فاز جدید (۱۲۰٬۰۰۰ b/d) و عدیش جنوبی (۶۰٬۰۰۰ b/d) | ۲.۵ | ماه ۵–۱۲ |
| نوسازی NGL و GPP | ارتقای تأسیسات فرآوری گاز مایع در فجر جم، پارسیان و سرخون | ۱.۰ | ماه ۶–۱۱ |
مجموع گام ۲: ۷.۸ میلیارد دلار
گام ۳: توسعه استراتژیک و خطوط بینالمللی (ماه ۸–۱۲)
هدف: تکمیل IGAT-11، احیای خطوط صادراتی و پایهگذاری LNG
| اقدام | جزئیات | بودجه (میلیارد دلار) | مدت |
|---|---|---|---|
| تسریع IGAT-11 | تکمیل ۱٬۲۰۰ km خط لوله عسلویه-بازرگان — دسترسی به شمالغرب و مرز ترکیه | ۲.۵ | ماه ۸–۱۲+ |
| احیای صادرات به عراق | بازسازی و تقویت خط لوله — هدف ۱۰+ bcm/y | ۰.۵ | ماه ۸–۱۱ |
| مذاکرات قرارداد ترکیه | تمدید قرارداد تبریز-آنکارا (انقضا ژوئیه ۲۰۲۶) با شرایط بهتر | — | ماه ۸–۱۲ |
| ارتقای SPR | افزایش ذخایر استراتژیک نفت از ۱۰ به ۲۰ میلیون بشکه | ۰.۸ | ماه ۸–۱۲ |
| مطالعه امکانسنجی Iran LNG | ارزیابی واقعبینانه تکمیل پروژه تنبک (نیاز ۱۰ میلیارد دلار اضافی) | ۰.۱ | ماه ۹–۱۲ |
| پیگیری حقوقی خط لوله پاکستان | مذاکرات حل اختلاف و جلوگیری از جریمه ۱۸ میلیارد دلاری | — | ماه ۸–۱۲ |
مجموع گام ۳: ۳.۹ میلیارد دلار
مجموع کل سه گام: ۱۷.۰ میلیارد دلار (در محدوده ۱۵–۲۰ میلیارد دلار)
۴. نیروی انسانی
| نقش | تعداد مورد نیاز | مهارتهای کلیدی | اولویت استخدام |
|---|---|---|---|
| مهندسین خطوط لوله | ۳٬۰۰۰ | طراحی، نظارت، بازرسی PIG هوشمند، SCADA | بحرانی — ماه ۳ |
| تکنسینهای جوش و تعمیرات | ۸٬۰۰۰ | جوشکاری لوله، تست هیدرواستاتیک، NDT | بحرانی — ماه ۳ |
| مهندسین فرآیند (گاز/NGL) | ۲٬۰۰۰ | فرآوری گاز، NGL، تقطیر، Sweetening | بالا — ماه ۴ |
| کارشناسان بازیافت فلر | ۱٬۵۰۰ | فناوریهای Gas-to-Liquid، بازیافت حرارت | بالا — ماه ۵ |
| متخصصین مخازن و ذخیرهسازی | ۱٬۲۰۰ | طراحی و نگهداری مخازن نفت/گاز، API 650/653 | بالا — ماه ۳ |
| کارگران ساختمان و نصب | ۲۵٬۰۰۰ | حفاری، لولهگذاری، عملیات سنگین | بحرانی — ماه ۳ |
| اپراتورهای تأسیسات | ۵٬۰۰۰ | بهرهبرداری از پالایشگاه، کمپرسور، پمپ | متوسط — ماه ۶ |
| مهندسین HSE | ۸۰۰ | ایمنی، بهداشت، محیط زیست صنعت نفت | بحرانی — ماه ۳ |
| کارشناسان حقوقی و قراردادها | ۳۰۰ | قراردادهای بینالمللی نفت، داوری | متوسط — ماه ۸ |
| مدیران پروژه ارشد | ۵۰۰ | PMP، مدیریت مگاپروژههای EPC | بالا — ماه ۳ |
| مجموع | ~۴۷٬۳۰۰ |
یادداشت: بر اساس برآوردها، بخش نفت و گاز پارس حدود ۲۵۰٬۰۰۰ نیروی کار دارد (۹۰٬۰۰۰ رسمی + ۱۶۰٬۰۰۰ قراردادی) (MERIP). تبدیل بخشی از نیروی قراردادی به رسمی و استخدام ۴۷٬۳۰۰ نفر اضافی برای فاز ۱ ضروری است.
۵. بودجه تفصیلی
| ردیف | بخش | مبلغ (میلیارد دلار) | درصد کل | منبع تأمین پیشنهادی |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | بازسازی خطوط لوله (IGAT-1, 2, شبکه) | ۲.۰ | ۱۱.۸% | سرمایهگذاری عمومی-خصوصی + درآمد نفت |
| ۲ | عملیاتیسازی گوره-جاسک + مخازن | ۲.۰ | ۱۱.۸% | صندوق توسعه ملی |
| ۳ | بازسازی و ارتقای خارک | ۰.۸ | ۴.۷% | NIOC |
| ۴ | ذخیرهسازی زیرزمینی گاز | ۱.۰ | ۵.۹% | NIGC + وام بینالمللی |
| ۵ | تعمیرات کمپرسور و ایستگاهها | ۰.۵ | ۲.۹% | NIGC |
| ۶ | بازیافت فلر (۷۰ پروژه) | ۱.۵ | ۸.۸% | بخش خصوصی (۸۰۰M$) + دولت |
| ۷ | ارتقای مجتمع پارس جنوبی | ۲.۰ | ۱۱.۸% | NIOC + سرمایهگذاری خارجی |
| ۸ | تکمیل NGL و GPP | ۱.۸ | ۱۰.۶% | قراردادهای بیع متقابل |
| ۹ | ارتقای پالایشگاهها | ۲.۵ | ۱۴.۷% | NIORDC + بخش خصوصی |
| ۱۰ | IGAT-11 (تسریع) | ۲.۵ | ۱۴.۷% | NIGC + اوراق مشارکت |
| ۱۱ | ارتقای SPR | ۰.۸ | ۴.۷% | بودجه امنیت انرژی |
| ۱۲ | مطالعات + حقوقی + مدیریت | ۰.۶ | ۳.۵% | سرمایهگذاری عمومی |
| مجموع | ۱۷.۰ | ۱۰۰% |
یادداشت ۱: ارقام سازگار با محدوده ۱۵–۲۰ میلیارد دلاری هستند. با احتساب احتمال افزایش هزینهها (contingency ۱۵–۲۰%)، سقف ۲۰ میلیارد دلار واقعبینانه است.
یادداشت ۲: سرمایهگذاری ۸۰۰ میلیون دلاری بخش خصوصی در ۴۰ پروژه فلر قبلاً واگذار شده است (PressTV, 2025).
۶. پیشنیازها
| شماره | پیشنیاز | توضیحات | مسئول |
|---|---|---|---|
| ۱ | ممیزی فنی جامع شبکه | بازرسی کامل ۶۳٬۵۰۰+ km خطوط لوله با PIG هوشمند و تصویربرداری حرارتی | NIGC + NIOC |
| ۲ | تأمین تجهیزات کمپرسور | توربوکمپرسورهای ایستگاههای تقویت فشار (IGAT-1 و ۲ از توربینهای قدیمی شوروی استفاده میکنند) | ساتراپ انرژی |
| ۳ | رفع تحریمها یا دور زدن | دسترسی به فناوری LNG، قطعات یدکی پیشرفته، و سرمایهگذاری خارجی | دستگاه دیپلماسی |
| ۴ | تأمین مالی | اطمینان از جریان ۱۵–۲۰ میلیارد دلار — ترکیب سرمایهگذاری عمومی-خصوصی، صندوق توسعه، اوراق و سرمایه خارجی | ساتراپ اقتصاد |
| ۵ | آموزش نیروی انسانی | ۴۷٬۳۰۰ نیروی متخصص جدید + ارتقای مهارت نیروی موجود | ساتراپ انرژی + دانشگاهها |
| ۶ | ثبات امنیتی منطقهای | حفاظت از تأسیسات خارک، عسلویه و خطوط لوله بینالمللی | نیروهای مسلح |
| ۷ | اصلاح قیمت انرژی داخلی | کاهش مصرف بیرویه گاز (پارس ۵ برابر ترکیه مصرف میکند) برای آزادسازی ظرفیت صادراتی | شورای ملی + دولت |
۷. ریسکها
| ریسک | احتمال | شدت | اقدام کاهشی |
|---|---|---|---|
| تشدید تحریمها | بالا | بحرانی | تنوعبخشی تأمینکنندگان (چین، روسیه)، توسعه فناوری داخلی |
| آسیب نظامی به تأسیسات | متوسط-بالا | بحرانی | تنوع جغرافیایی (جاسک بهعنوان جایگزین خارک)، افزایش پدافند |
| کمبود بودجه | متوسط | بالا | اولویتبندی پروژهها، جذب سرمایهگذار خارجی (چین ۱۳ میلیارد دلار قرارداد بسته) |
| افت فشار میادین | بالا | بالا | تزریق گاز EOR، بازیافت ثانویه — نرخ افت ۸–۱۰% سالانه |
| رقابت داخلی عرضه/تقاضا | بالا | بالا | اصلاح قیمت، کاهش مصرف داخلی، ذخیرهسازی زیرزمینی |
| کمبود نیروی متخصص | متوسط | متوسط | برنامه آموزش فشرده، بازگشت متخصصین خارج از کشور |
| تأخیر در پروژهها | بالا | متوسط | مدیریت پروژه حرفهای، قراردادهای EPC با جریمه تأخیر |
| نوسان قیمت نفت | متوسط | متوسط | صندوق تثبیت، قراردادهای بلندمدت |
۸. شاخصهای کلیدی عملکرد (KPIs)
| شاخص | مقدار فعلی | هدف فاز ۱ (ماه ۱۲) | روش اندازهگیری |
|---|---|---|---|
| ظرفیت انتقال خط لوله گوره-جاسک | ۳۰۰٬۰۰۰ b/d (عملی: <۷۰٬۰۰۰) | ≥۳۰۰٬۰۰۰ b/d پایدار | SCADA + بارگیری ماهانه |
| ظرفیت ذخیرهسازی خارک | ~۱۸M بشکه فعال از ۳۱M | ≥۲۸M بشکه فعال | گزارش ماهانه NIOC |
| ظرفیت ذخیرهسازی گاز | ۳ bcm | ≥۵ bcm | NIGC سالانه |
| بازیافت فلر | ~۴ bcm/y | ≥۶ bcm/y | اندازهگیری حجمی + ماهواره VIIRS |
| حجم فلرینگ | ۱۷–۲۰ bcm/y | ≤۱۵ bcm/y | World Bank Tracker |
| ذخایر استراتژیک نفت | ۱۰M بشکه | ≥۱۵M بشکه | گزارش SPR |
| طول خطوط لوله بازسازیشده | — | ≥۲٬۰۰۰ km | گزارش پروژه |
| نیروی انسانی جدید استخدامشده | — | ≥۳۰٬۰۰۰ نفر | HR ساتراپ انرژی |
| پیشرفت IGAT-11 | ~۴۰% | ≥۷۰% | گزارش ماهانه NIGC |
| صادرات نفت از جاسک | ~۰ (از اواخر ۲۰۲۴) | ≥۱۰۰٬۰۰۰ b/d مستمر | Kpler / TankerTrackers |
| درآمد بازیافت فلر | محدود | ≥۵۵۰M$/y | حسابرسی مالی |
۹. مدلهای بینالمللی
۹.۱ آذربایجان — بازسازی خط لوله باکو-تفلیس-جیحان (BTC)
- طول: ۱٬۷۶۸ km | ظرفیت: ۱.۲ میلیون b/d
- درس آموخته: بازسازی کامل خط لوله صادراتی غرب (WREP) با سرمایه کنسرسیوم بینالمللی نفت آذربایجان. ارتقای خط لوله قفقاز جنوبی (SCP) به ظرفیت ۲۴ bcm/y با هزینه ۳ میلیارد دلار شامل لوپینگ، ۳ ایستگاه کمپرسور و ۶ ایستگاه شیر.
- کاربرد برای پارس: مدل EPC کنسرسیومی برای IGAT-11 و ارتقای مسیر صادراتی جاسک.
۹.۲ قزاقستان — تنوع مسیرهای صادراتی
- قزاقستان صادرات نفت از طریق مسیرهای غیرروسی را از ۱.۹ میلیون تن (۲۰۲۲) به ۳.۷ میلیون تن دو برابر کرد.
- صادرات از بندر آکتائو به آذربایجان از ۰.۳ به ۱.۵ میلیون تن رسید.
- کاربرد برای پارس: استراتژی جاسک بهعنوان جایگزین خارک — کاهش وابستگی به تنگه هرمز.
۹.۳ نروژ — مدیریت ذخایر استراتژیک و کاهش فلرینگ
- نروژ فلرینگ را به نزدیک صفر رساند با الزامات قانونی سختگیرانه و فناوری بازیافت.
- کاربرد برای پارس: هدفگذاری کاهش فلرینگ از ۲۰ bcm/y به ۵ bcm/y در ۵ سال — درآمد اضافی ۲+ میلیارد دلار/سال.
۹.۴ عربستان سعودی — سامانه شاهانهی خطوط لوله (Master Gas System)
- سامانه گاز عربستان با ۱۸٬۰۰۰+ km خط لوله و ظرفیت ذخیرهسازی عظیم.
- آرامکو ۵۰ میلیارد دلار برای توسعه MGS سرمایهگذاری کرده.
- کاربرد برای پارس: ایجاد سامانه مرکزی مدیریت شبکه گاز مشابه برای بهینهسازی ۳۵٬۵۰۰+ km شبکه.
۹.۵ قطر — توسعه LNG
- قطر با ظرفیت ۷۷ MTPA و در حال ارتقا به ۱۲۶ MTPA.
- از همان میدان مشترک پارس جنوبی/گنبد شمالی بهرهبرداری میکند.
- کاربرد برای پارس: اولویتبندی تکمیل Iran LNG (۱۰.۸ MTPA) با مشارکت فناوری و سرمایه خارجی.
۱۰. منابع
منابع اولیه — دادههای رسمی و بینالمللی
- EIA — Iran Country Analysis (Background Reference)
- EIA — Iran Energy Overview
- EIA — Country Analysis Brief: Iran (October 2024, PDF)
- OPEC — Iran Country Profile
- World Bank — 2025 Global Gas Flaring Tracker Report
منابع صنعتی و تحلیلی
- Columbia CGEP — Iran's Natural Gas Paradox: Vast Resources, Limited Export Capacity
- GlobalData — Iran Leads Middle East Oil & Gas Pipeline Additions by 2026
- Kpler — Iran Begins Exporting Crude from Jask (October 2024)
- Kpler — Why Kharg Island is Iran's Oil Backbone (اسفند ۵۴۲۸)
- S&P Global — Iran Adds 2 Million Barrels of Crude Storage Capacity (May 2025)
- Global Energy Monitor — Goureh-Jask Crude Oil Pipeline
- Global Energy Monitor — Iran NIOC LNG Terminal
- IranOilGas Network — Iran's Oil & Gas Pipelines
منابع خبری و تحلیلی
- Tehran Times — Oil Ministry Targets 1,000+ km Gas Pipelines by اسفند ۵۴۲۸
- Tehran Times — Iran Boosts Oil Storage Capacity by 2M Barrels at Kharg
- PressTV — Iran Reports Record Natural Gas Processing Capacity (January 2026)
- PressTV — Iran's Natural Gas Grid Expanded by 53,000 km Since 2021
- PressTV — Iran's Flare Gas Recovery at 4 bcm per Year (March 2025)
- PressTV — Iran Opens New Phase of $1.6B Flare Gas Recovery Facility
- Iran International — Iran Faces Serious Challenges to Become LNG Exporter
- Al Jazeera — Inside Kharg, the Beating Heart of Iran's Oil Empire (اسفند ۵۴۲۸)
- IranOilGas Network — Global Gas Flaring Reaches Highest Level in 2024
- What Is Pipeline — Iran Poised to Lead Middle East in Pipeline Expansions by 2027
منابع ویکیپدیا و مرجع
- Wikipedia — Iran Gas Trunkline
- Wikipedia — Iran-Pakistan Gas Pipeline
- Wikipedia — Iran LNG
- Wikipedia — Natural Gas in Iran
- Wikipedia — Petroleum Industry in Iran
- Wikipedia — Global Strategic Petroleum Reserves
- Wikipedia — Kharg Island
- Wikipedia — South Pars/North Dome Gas-Condensate Field
- Britannica — Kharg Island
منابع نیروی انسانی
سند تهیه شده توسط: واحد تحقیقات اقتصادی — دفتر ساتراپ انرژی تاریخ: اسفند ۵۴۲۸ طبقهبندی: محرمانه — سطح ساتراپی